Hoe cultuursensitief werk jij?

Aansluiten bij mensen met verschillende culturele achtergronden

Auteur: Femke Visser

Vraag een willekeurige groep mensen wat zij onder cultuur verstaan en het antwoord is al even divers als het begrip zelf. Het gaat over waarden, normen, nationaliteiten, buurten, gebruiken en nog veel meer. Maar er zitten ook vooroordelen en stigma’s aan verbonden. Hoe zorg je er nu voor dat je binnen je werk aandacht hebt voor de culturele achtergrond van een persoon, en hem of haar zonder vooroordelen tegemoet treedt? Daar gaat cultuursensitief werken over.

’Cultuursensitiviteit is het bewustzijn dat de eigen normen en waarden niet voor iedereen gelden, zo stelt Hemstede (2013) in een artikel van de Markant (1).´ Hieruit blijkt dat het van groot belang is om je allereerst bewust te zijn van je eigen achtergrond als je cultuursensitief wilt werken. Het is belangrijk om inzicht te hebben in je eigen culturele identiteit en de daarop gebaseerde overtuigingen en handelingen om zo van elkaar te kunnen leren. Pas als je weet wie je zelf bent, en hoe je denkt, kun je goed ingaan op de wensen en behoeften van de ander.

Dat collega’s of cliënten andere achtergronden en overtuigingen kunnen hebben weet iedereen wel, maar we verschillen in de mate waarin we in onze manier van communiceren rekening houden met dergelijke verschillen. Zeker wanneer je als hulpverlener tot een meerderheidsgroep behoort bestaat het risico dat je snel voorbij gaat aan de mogelijke wensen en behoeften van de ander. Dat belemmert het contact. Op hun beurt kunnen collega’s of cliënten met een andere culturele achtergrond dan de meerderheidsgroep weinig aansluiting voelen bij de dominante omgangsvormen en – in het geval de hulpverlener tot deze meerderheidsgroep behoort – de manier van hulpverlenen.

Kaveh Bouteh vertelt in de film over cultuursensitief contact (2) over een boekje met 99 tips voor het omgaan met Nederlanders die hij kreeg toen hij in Nederland kwam wonen. Dit boekje hielp hem niet, het zorgde juist voor vooroordelen en minder contact met de vreemde ander. Culturele kennis leer je niet uit een boek, maar leer je door ervaring. Kennis over andere culturen ontstaat door ‘echt’ contact met mensen die een andere culturele achtergrond hebben. Door vanuit nieuwsgierigheid en een open houding een ander te benaderen leer je over diens waarden, normen, gebruiken en overtuigingen. Stel vragen, laat je verwonderen.

Vooroordelen ontstaan door associaties, die op hun beurt vaak onbewust ontstaan door impliciet leren. Tijdens het webinar Cultuursensitief werken (3) lieten we aan de hand van een aantal simpele voorbeelden het verschil zien tussen expliciet leren en impliciet leren. Met expliciet leren bedoelen we het uit je hoofd leren van bepaalde kennis, bijvoorbeeld topografie of grammatica. Impliciet leren daarentegen is leren terwijl je je daar niet bewust van bent, het is gebaseerd op associaties die vaak voortkomen uit de opvoeding en sociale context. De deelnemers aan het webinar kregen drie afbeeldingen te zien, van Bert, Bassie en Jip. We vroegen hen direct te noemen wat er bij hen opkwam toen zij de afbeelding zagen (we lieten hen associëren); iedereen noemde zonder moeite Ernie, Adriaan en Janneke.

Deze associaties kunnen erg handig zijn maar vormen een belemmering in het contact met de ander als ze overgaan in stereotypen en vooroordelen. Stel, je ziet een man lopen met een kaal hoofd en tatoeages. Als jij hebt meegekregen dat kale mannen met tatoeages gevaarlijk zijn is het zeer waarschijnlijk dat je deze man met een negatieve, gekleurde blik bekijkt. Als dezelfde man een bril op zet en een witte doktersjas aan trekt waardoor geen tatoeages te zien zijn, dan is het waarschijnlijk dat je deze man met een positievere blik bekijkt. Het is de kunst om in beide gevallen objectief te blijven en de persoon in kwestie met een open, nieuwsgierige blik te benaderen.
Cultuursensitief werken is een basishouding. Iemand die cultuursensitief werkt kan een onbekende situatie open ingaan, zonder hier direct een oordeel over te hebben. Hij of zij is zich bewust van de eigen normen, waarden en overtuigingen en is in staat om deze naast de normen, waarden en overtuigingen van de ander te laten bestaan.

Het is van belang om niet in culturen te denken, maar in individuen. Cliënten en families, hoe divers ook, hebben universele wensen en behoeften. Koester de overeenkomsten en heb oog voor de verschillen.

Tot slot nog vijf reminders, die wellicht kunnen helpen om echt contact te maken en aan te sluiten bij mensen met een andere culturele achtergrond:

  • Wees onbevangen.
  • Wees oprecht nieuwsgierig naar de waarden en normen van de ander.
  • Stel vragen ter verduidelijking en ga er niet vanuit dat je meteen weet wat de ander bedoelt.
  • Check of je boodschap is overgekomen zoals deze bedoeld is.
  • Maak jezelf los van alle culturele voorkennis die je denkt te hebben.

Wil je meer weten over dit onderwerp? Schrijf je dan in voor de training Cultuursensitief werken of de workshop Cultuursensitief werken.

(1) https://www.vilans.nl/artikelen/interview-aandacht-voor-cultuursensitieve-zorg-hard-nodig?utm_source=flexmail&utm_medium=e-mail&utm_campaign=vilansnieuws1augustus2019&utm_content=aandacht+voor+cultuursensitieve+zorg+hard+nodig
(2) https://www.youtube.com/watch?v=ZNXEAavj8e4
(3) https://vanmontfoort.nl/trainingen/workshop-cultuursensitief-werken/

Deel artikel

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *