Hervormen kan je niet alleen en niet meteen

Hervormen kan je niet alleen en niet meteen

Door: Annika Verhagen

Er wordt inmiddels al jaren gesproken over de stijgende uitgaven in de jeugdzorg en de grote financiële tekorten die daardoor zijn ontstaan bij gemeenten. De oorzaken die daarbij worden genoemd zijn de bezuinigingen op jeugdhulp sinds de overgang naar gemeenten, het toenemende aantal hulpvragen en de ingewikkelde manier van organiseren.

Ik merk dat ik langzaam murw word van alle rapporten met iedere keer dezelfde of vergelijkbare conclusies. Deze rapporten leiden nog niet tot veranderingen en verbeteringen van de jeugdhulp in de praktijk. Integendeel, ik zie helaas dat steeds meer jeugdprofessionals het mooie vak verlaten, omdat zij niet langer in deze omstandigheden hun werk willen of kunnen doen. Hierdoor ontstaan veel vacatures en wordt de werkdruk alleen maar groter.

In het voorjaar is naar aanleiding van de Commissie van Wijzen al besloten dat de jeugdhulp op een effectieve en adequate manier vormgegeven moet gaan worden. Het idee van de hervormingsagenda was geboren!

Ik ben blij dat de beleidsmakers besloten hebben om professionals en vooral ook de cliënten en jongeren te betrekken. Zij zijn degenen die dagelijks ervaren wat er in de jeugdhulp aan de hand is en kunnen dus het beste aangeven hoe de dagelijkse praktijk ‘effectiever en adequater’ kan. De afgelopen maanden zijn er veel gesprekken gevoerd over de invulling van de hervormingsagenda. Als adviseur binnen het sociaal domein wil ik vanuit mijn eigen jarenlange ervaring als jeugdprofessional en vanuit mijn contacten met cliënten en jongeren, toch nog op de valreep een aantal overwegingen meegeven voor de uitvoering van de hervormingsagenda in de praktijk.

Integraliteit

Voordat ik op de verschillende thema’s vanuit de hervormingsagenda in ga, moet mij eerst iets van het hart. Ik ben blij dat er met de hervormingsagenda aandacht is voor het verbeteren en verder ontwikkelen van een toekomstbestendige jeugdhulp, maar heb de angst dat de oplossingen alleen op dat domein komen te liggen. Laten we toch vooral integraal gaan hervormen.

Veel vraagstukken in gezinnen en bij jongeren komen namelijk niet (alleen) voort uit problemen in de opvoeding of het opgroeien van jeugdigen. De oorzaken daarvan liggen vaak dieper en breder dan één domein. Bekijk de vraagstukken integraal en maak de aanpak ook integraal; vanuit het bredere perspectief van sociaal domein en veiligheid om tot structurele oplossingen te komen. Vanuit mijn ervaring weet ik dat je niet alle problemen van jeugdigen en hun gezinnen op kan lossen met jeugdzorg. Sterker nog, soms juist helemaal niet!

Veel open deuren? Daar ben ik het helemaal mee eens, maar in de praktijk blijkt deze integraliteit nog steeds heel lastig te realiseren. Schotten en grenzen worden nog altijd ervaren. Het is belangrijk om als gemeente, organisatie en professional over grenzen te kijken, lef te tonen en aan jeugdigen en gezinnen te vragen wat zij als eerste opgelost willen hebben om de problemen het hoofd te kunnen bieden. Ga dat dan voor hen realiseren.

Thema’s hervormingsagenda

Mijn gedachten over de thema’s in de hervormingsagenda[1]?.

De reikwijdte van de Jeugdwet

“Het moet duidelijk zijn wanneer er sprake is van normale opvoedvraagstukken (en wanneer niet), wat we van ouders mogen verwachten en wat onder de Jeugdwet valt.”

Het is belangrijk dat hierin keuzes voor kaders worden gemaakt, maar ook dat er ruimte blijft voor maatwerk per gezin en/of  gemeente. Ga daarom als gemeente met de Jeugdwet in de hand het gesprek aan met professionals en inwoners over wat bij het gewone leven hoort en wat dus van ouders zelf verwacht mag worden. Bespreek ook wat niet bij het gewone leven hoort en wat dus om extra hulp en ondersteuning vraagt. Leg dit vast in beleidskaders en verordeningen.

Betere toegang tot hulp en ondersteuning

“Verbeteren van de (kwaliteit van) de toegang is nodig om juiste zorg, op het juiste moment en op de juiste plek te kunnen leveren. Tegen lagere kosten.”

Om dat te kunnen realiseren hebben de professionals in de toegang genoeg expertise nodig van jeugd- en gezinsproblematiek. Gezinsgericht werken en kijken is daarbij van groot belang, net als het formuleren van heldere doelstellingen of resultaten van de hulp.

Om te weten of de ingezette hulp de juiste hulp is (matched care), is het noodzakelijk de ondersteuning samen met de jeugdigen en het gezin te volgen. Zo kun je tijdig signaleren of de hulp effectief is (regie). Omdat de toegang een specialisme is, kunnen specifieke praktijkondersteuners (POH- jeugd) of vertegenwoordigers van een jeugdteam de huisartsen ondersteunen bij het inzetten van de juiste hulp/begeleiding.

Verbetering van (het inzicht in) kwaliteit en effectiviteit van de hulp

“Hulp moet goed en effectief zijn. Daarom is meer kennis en transparantie nodig over kwaliteit en effectiviteit van de Jeugdzorg. Dit vraagt een kennisagenda en een sterke kennisinfrastructuur.”

De belangrijkste vragen zijn: welke hulp werkt bewezen wel/niet en wanneer? Om meer zicht te krijgen op kwaliteit en effectiviteit van hulp is onderzoek noodzakelijk. Van veel interventies is de effectiviteit niet bekend, het is daarom belangrijkom de komende jaren effectstudies in de praktijk uit te voeren.

Sterkere uitvoeringskracht van gemeenten

“Door (boven-) regionale samenwerking of landelijke afspraken (in het bijzonder voor gespecialiseerde zorg). Regionale samenwerking vindt men nodig om de beschikbaarheid van zorg te borgen. Tijd, inzet en geld moeten naar hulp en ondersteuning gaan en zo min mogelijk naar administratieve processen.“

Volgens mij moet het uitgangspunt zijn dat er altijd ruimte is voor lokale oplossingen en zorg. Tussen gemeenten in een regio kunnen er grote verschillen zitten qua samenstelling van de bevolking, problematiek en hulpvraag. Deze analyses per gemeente zijn van groot belang om helder te krijgen welke hulp en ondersteuning er beschikbaar moet zijn. Belangrijk is dat er lokaal maatwerk geleverd kan worden, maar de specialistische zorg wel beschikbaar is. Een goede balans tussen lokaal en regionaal (of zelfs landelijk) is daarbij dus noodzakelijk.

Heldere interbestuurlijke verhoudingen

“Het moet duidelijk zijn hoe de interbestuurlijke verhoudingen moeten luiden m.b.t. de jeugdzorg en welke financiële instrumenten richting gemeenten hierbij het meest geëigend zijn.”

De inrichting van de interbestuurlijke verhoudingen en de financiële instrumenten richting gemeenten moeten vooral bijdragen aan de werkpraktijk van de jeugdprofessional in relatie tot  hun gezinnen en jeugdigen. Laat het dus geen doel op zich zijn!

Beter inzicht

“In het functioneren van het systeem (data en monitoring). We moeten beleid goed kunnen evalueren en bijstellen.”

Om goed zicht te krijgen op het functioneren van het jeugdhulpstelsel is het belangrijk om beleid te evalueren. Vooral op uitvoerbaarheid in de praktijk én op effectiviteit voor de jeugdige en het gezin. Om dit goed vorm te geven is het samen met de professionals en inwoners formuleren van de juiste indicatoren voor deze monitoring onvermijdelijk. Ook is een ‘nulmeting’ noodzakelijk om  verbeteringen en invoering van beleid te toetsen.

Een lerend stelsel en sterke kennisinfrastructuur

“De jeugdhulpsector moet elke dag beter worden, doordat professionals leren van elkaar.”

Door de hoge werkdruk en het grote verloop in deze sector is dat geen vanzelfsprekendheid. Er moet tijd en ruimte zijn voor (initiële) opleidingen en inwerken van nieuwe collega’s. Tijd en ruimte voor reflectie op het eigen handelen en voor het opdoen van nieuwe inzichten op basis van goede praktijkvoorbeelden en wetenschappelijk onderzoek zijn voor alle professionals een must!

Ik neem je graag mee in al mijn overwegingen. Maar nog belangrijker vind ik dat het nu tijd is voor actie. Laten we aan de slag gaan met alle plannen en ze goed monitoren op effectiviteit voor jeugdigen en gezinnen.

Vragen over mijn overwegingen? Samen verder praten over mogelijke acties?
Ik kijk er naar uit, dus neem gerust contact op!

Deel artikel

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *